Hai từ này hay được dùng thay nhau, nhưng chúng trả lời hai câu hỏi khác nhau — và nhầm chúng là nguồn gốc của nhiều kế hoạch dày mà không đi tới đâu.
Hai câu hỏi khác nhau
Chiến lược trả lời: làm gì và không làm gì? Nó là các lựa chọn về hướng đi, về nơi tập trung nguồn lực, về việc chấp nhận yếu ở đâu để mạnh ở chỗ khác.
Kế hoạch trả lời: làm thế nào? Nó sắp việc theo thứ tự, phân người, chia mốc thời gian.
Kế hoạch chỉ có ý nghĩa sau khi chiến lược đã rõ. Lập kế hoạch chi tiết cho một hướng đi chưa được chọn kỹ là cách tốn công nhất.
Dấu hiệu một chiến lược chưa phải chiến lược
Phép thử gọn nhất: nó có nói rõ mình sẽ không làm gì không?
Một bản viết "mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng, tăng trưởng bền vững, chăm sóc khách hàng tốt hơn" thì không phải chiến lược. Không có gì trong đó là một lựa chọn — không ai chọn ngược lại cả.
Chiến lược thật luôn có mặt đánh đổi. Chọn phục vụ nhóm khách này nghĩa là chấp nhận không hợp với nhóm khác. Chọn cạnh tranh bằng chất lượng nghĩa là chấp nhận không rẻ nhất.
Nếu một bản kế hoạch không làm ai trong tổ chức phải từ bỏ điều gì, khả năng cao nó chưa phải là lựa chọn.
Ba phần của một chiến lược dùng được
1. Chẩn đoán. Vấn đề thật là gì? Đây là phần hay bị bỏ qua nhất và cũng quyết định nhất. Chẩn đoán sai thì mọi thứ sau đó đều lệch, dù thực hiện tốt tới đâu.
2. Phương châm. Cách tiếp cận tổng thể để xử lý vấn đề đã chẩn đoán. Ngắn, một hai câu, và phải loại trừ được các cách khác.
3. Hành động phối hợp. Các việc cụ thể, và quan trọng là chúng phải hỗ trợ nhau chứ không chỉ nằm cạnh nhau. Một danh sách việc tốt nhưng đi ba hướng khác nhau thì triệt tiêu lẫn nhau.
Nhìn xa và nhìn gần
Có một cân bằng cần giữ: chiến lược cần nhìn xa để định hướng, nhưng nhìn quá xa thì dựa trên dự đoán mà không ai dự đoán đúng được.
Cách nhiều người dùng: giữ hướng ổn định trong dài hạn, nhưng rà lại cách đi theo chu kỳ ngắn. Hướng đổi liên tục thì không tích lũy được gì; cách đi không đổi thì không thích ứng được.
Kiểm một chiến lược bằng ba câu
- Chúng ta sẽ không làm gì? Trả lời được rõ ràng thì đó là chiến lược.
- Nếu đối thủ đọc được bản này, họ có làm y hệt được không? Nếu có, chiến lược chưa dựa trên điểm mạnh riêng của mình.
- Điều gì phải đúng thì cái này mới chạy? Liệt kê các giả định. Đó là danh sách những thứ cần theo dõi.
Câu thứ ba đặc biệt hữu ích, vì nó biến chiến lược từ một tuyên bố thành một thứ kiểm chứng được: khi một giả định hóa ra sai, ta biết ngay phần nào cần xem lại.