Chờ đủ thông tin rồi mới quyết là lời khuyên nghe hợp lý nhưng thường không dùng được — vì trong phần lớn tình huống thật, thông tin không bao giờ đủ, và trong lúc chờ thì hoàn cảnh đã đổi.
Phân loại trước khi quyết
Cách phân loại hữu ích nhất không phải theo mức quan trọng, mà theo khả năng đảo ngược.
Loại đảo ngược được. Sai thì quay lại được, chi phí quay lại nhỏ. Ví dụ: thử một cách làm mới trong một tháng, chạy thử một tính năng với một nhóm nhỏ.
Loại không đảo ngược được. Sai thì không quay lại được, hoặc quay lại rất đắt. Ví dụ: bán một tài sản, ký một hợp đồng dài hạn, sa thải người, công bố ra bên ngoài.
Hai loại này đòi hai tốc độ khác nhau:
- Loại một: quyết nhanh. Chờ thêm thông tin thường tốn hơn là thử rồi sửa. Và bản thân việc thử tạo ra thông tin mà ngồi phân tích không có được.
- Loại hai: quyết chậm. Hỏi thêm, hỏi người ngoài, ngủ một đêm, viết ra lý do.
Phần lớn sai lầm đến từ việc dùng nhầm tốc độ: cân nhắc hàng tháng cho một việc thử được trong một tuần, hoặc ký ngay một cam kết mười năm vì đang hào hứng.
Làm quyết định lớn thành nhiều quyết định nhỏ
Kỹ thuật hiệu quả nhất khi đứng trước một quyết định lớn: tìm cách chia nó ra.
Thay vì "có nên mở chi nhánh mới không", hỏi "có thể thử bán ở khu vực đó trong ba tháng mà chưa thuê mặt bằng không". Thay vì "có nên đổi nghề không", hỏi "có thể làm thử việc đó vào cuối tuần trong hai tháng không".
Cách này biến một quyết định không đảo ngược thành một chuỗi quyết định đảo ngược được — và mỗi bước lại tạo ra thông tin cho bước sau.
Ba câu hỏi khi bí
"Nếu sai thì tệ nhất là gì, và tôi chịu được không?" Câu này tách được rủi ro thật với cảm giác rủi ro. Nhiều quyết định thấy đáng sợ nhưng hậu quả xấu nhất hoàn toàn chịu được.
"Một năm nữa nhìn lại, tôi sẽ tiếc điều gì hơn?" Câu này đưa góc nhìn ra khỏi áp lực hiện tại.
"Nếu một người bạn ở hoàn cảnh này hỏi tôi, tôi sẽ khuyên gì?" Người ta thường sáng suốt hơn hẳn khi tư vấn cho người khác — vì bớt sợ mất mát và bớt gắn với các lựa chọn đã lỡ đầu tư.
Ghi lại lý do
Với các quyết định quan trọng, viết ra vài dòng: quyết gì, vì sao, dựa trên giả định nào, và mong đợi kết quả ra sao.
Việc này mất năm phút và có hai tác dụng. Trước mắt, viết ra buộc phải nghĩ rõ hơn nghĩ trong đầu. Về sau, khi nhìn lại, nó cho biết mình sai ở khâu nào — chẩn đoán, giả định, hay chỉ là kém may.
Không có ghi chép thì trí nhớ sẽ tự viết lại: nếu kết quả tốt thì nhớ là mình đã tính kỹ, nếu xấu thì nhớ là do hoàn cảnh. Cả hai đều không giúp lần sau quyết tốt hơn.