Binh pháp cổ được trích dẫn rất nhiều trong sách quản trị. Một số nguyên tắc thật sự dùng được; một số thì mang sang nguyên xi là hỏng. Bài này tách hai phần đó.
Phần còn dùng được
Biết mình biết người. Câu nổi tiếng nhất, và cũng là câu đúng nhất. Điểm đáng chú ý là nó đặt "biết mình" trước — phần lớn thất bại đến từ đánh giá sai năng lực của chính mình, không phải từ đánh giá sai đối thủ.
Thắng trước rồi mới đánh. Nguyên tắc này nói rằng phần lớn kết quả được quyết định ở khâu chuẩn bị, trước khi bắt đầu. Áp vào công việc: một cuộc họp quan trọng hầu như đã được quyết bởi những gì làm trước cuộc họp; một cuộc phỏng vấn tương tự.
Đánh vào chỗ không được phòng bị. Đọc theo nghĩa hiện đại: tìm chỗ đối thủ mạnh không phục vụ tốt, thay vì đối đầu trực tiếp ở nơi họ mạnh nhất. Đây là nền của gần như mọi chiến lược ngách.
Trọng tốc độ hơn cầu toàn. Trong tình huống thay đổi nhanh, một phương án khá làm ngay thường tốt hơn phương án hoàn hảo làm muộn.
Không đánh trận không cần đánh. Nguyên tắc bị bỏ qua nhiều nhất. Rất nhiều cuộc tranh giành tốn kém xảy ra chỉ vì đã bắt đầu, không phải vì đáng.
Phần mang sang thì hỏng
Sự khác biệt gốc: chiến tranh là tình huống một mất một còn và thường chỉ gặp một lần. Phần lớn việc đời thường thì không.
Từ đó ra ba chỗ lệch:
Coi mọi quan hệ là đối kháng. Trong kinh doanh, khách hàng không phải đối thủ, nhà cung cấp không phải đối thủ, đồng nghiệp không phải đối thủ. Áp dụng tư duy binh pháp vào các quan hệ này là phá chính mạng lưới mình sống nhờ.
Coi trọng mưu mẹo hơn thực lực. Binh pháp đề cao mưu vì trong chiến tranh, nguồn lực thường không đổi được nhanh. Trong công việc thì ngược lại — sản phẩm tốt hơn, dịch vụ nhanh hơn, giá hợp lý hơn là những thứ cải thiện được, và chúng bền hơn mọi mẹo.
Quên rằng còn gặp lại. Đây là điểm khác biệt lớn nhất. Trong việc làm ăn, người mình thắng hôm nay sẽ còn gặp lại nhiều lần, và họ sẽ nhớ. Một lần chiếm được lợi bằng cách không sòng phẳng có thể đóng lại nhiều cánh cửa về sau — cái mất không hiện ra ngay nên dễ tưởng là không có.
Cách đọc có ích
Binh pháp cổ có giá trị lớn nhất khi được đọc như sách về chuẩn bị và về sự tỉnh táo, không phải sách về cách thắng người khác.
Phần lớn nội dung của nó thật ra nói về những thứ khá điềm tĩnh: đánh giá đúng tương quan, không hành động khi đang giận, tính kỹ hậu cần, biết khi nào nên rút, và tốt nhất là đạt mục tiêu mà không phải giao chiến.
Đọc theo hướng đó thì nó bổ ích. Đọc như một bộ mẹo để qua mặt người khác thì vừa không hiệu quả vừa đắt về lâu dài.